Planina Atos – Sveta gora, jedina monaška država na svetu

Planina Atos, odnosno Sveta gora, nalazi se na severu Grčke, na poluostrvu Atos, istočnom prstu Halkidikija, od čije ukupne površine koja iznosi 390 km2, Sveta Gora zauzima 336 km2. Najviši vrh  Atosa je jedan greben kupastog oblika koji se nalazi na nadmorskoj visini od 2.033 m.

Strme padine planine prekrivene gustim šumama spuštaju se sa svih strana, osim sa severne, sve do obale Egejskog mora. Severna padina čini prirodnu kopnenu granicu koja razdvaja oblast Svete Gore, tj. južni deo poluostrva Atos, od njegovog severnog dela.

foto: flickr.com/Elena Ferranti

foto: flickr.com/Elena Ferranti

Upravo tu, na svega nekoliko kilometara od ribarskog gradića i luke Uranopolisa na zapadnoj, i l0 km od letovališta Nea Roda na istočnoj obali Atosa, nalazi se i granica koja označava početak teritorije samoupravne monaške države Agion Oros, na srpskom jeziku Svete gore.

Ona je dom za ukupno 20 pravoslavnih manastira, danas jedini postojeći manastirski region na celom svetu i jedan od najvećih centara pravoslavlja. Pored manastira na planini postoji i 12 isposnica (skitova) i više stotina utočišta  (kelija). Jedini stanovnici Svete Gore, njih nešto više od 2.200 su monasi, a broj posetilaca je ograničen na 100 pravoslavnih vernika i svega 10 pripadnika drugih vera dnevno, s tim da ženama ulaz u svetogorsku regiju nije dozvoljen.

Kako staro hrišćansko predanje propoveda, Majka Božija Devica Marija je, uz blagoslov Svetog Duha, plovila iz Jerusalima prema Kipru. Međutim, zbog bure je morala da pristane upravo na obalu Svete Gore.

Videvši netaknutu prirodu ove zadivljujuće planine bila je očarana i poželela je da to bude njen vrt. Jedan od Apostola koji je pratio Bogorodicu na njenom putu, ostao je na planini da bi propovedao Hrišćanstvo i tamošnje, inače do tada pagansko stanovništvo, učio o milosti Božijoj.

Usledio je događaj iz 442. godine zbog koga je uveden tzv. Avato – zakon kojim se osobama ženskog pola zabranjuje ulazak na Svetu goru. Tada je princeza Plakidija, kćer rimskog cara Teodosija Velikog, posetila jedan od manastira koji su u međuvremenu počeli da niču na planini, a iz ikone Presvete Bogorodice začuo se glas koji je princezi naredio da odstupi.

foto: flickr.com/George Doupas

foto: flickr.com/George Doupas

U drevna vremena planina Atos nosila je ime Apolonijada, a na samom njenom vrhu, prema starogrčkoj legendi, nalazio se Zevsov hram. Za vreme rimske vladine Hrišćanstvo je bilo zabranjen i na planini se razvijalo tajno.

Kada je car Konstantin Veliki 313. godine doneo Milanski edikt kojim je priznao Hrišćanstvo, monaške aktivnosti na Atosu su već bile poprilično žive. U drugoj polovini 9. veka vizantijski car Vasilije I Makedonac je izdao povelju koja je monasima dodelila pravo da uspostave samostalnu regiju na Atosu.

flickr.com/George Doupas

flickr.com/George Doupas

Kao formalna manastirska zajednica Sveta gora funkcioniše od 963. godine. U narednim vekovima ona je bila pod zaštitom vizantijskog cara, a manastiri su nicali kao pečurke posle kiše.

Nakon propasti vizantijskog carstva, u drugoj polovini 15. veka ovim područjem zavladale su Osmanlije. Međutim, manastiri su ostali nezavisni, s tim da su plaćali velike namete zbog kojih su vremenom počeli da siromaše. U 19. veku Svetu goru počele su da pomažu pravoslavne zemlje, pre svih Rusija, Srbija, Rumunija i Bugarska, što je dovelo do oživljavanja monaške regije.

Monasi iz svake od pomenutih zemalja preuzeli su brigu nad nekim od manastira. Turci su sa ovih prostora proterani 1912. godine, ali su se onda Rusija i Grčka sporile oko vlasništva nad Svetom gorom, da bi Atos i formalno postao samoupravni deo Grčke tek po završetku Drugog svetskog rata. Sa religijskog aspekta, jurisdikcija nad Svetom gorom pripada Vaseljenskom patrijarhu u Carigradu.

foto: flickr.com/Ljubar

foto: flickr.com/Ljubar

Autonomna regija Sveta gora ima i svoj glavni grad. Kareja je duhovno i upravno središte Svete gore, monaški grad lociran u centralnom delu poluostrva, na severoistočnim padinama planine.

U njemu živi oko 100 monaha, gradić ima poštu, telegraf, carinsku, lučku i policijsku upravu, više prodavnica i medicinsku ambulantu. Konaci svih svetogorskih manastira, izuzev manastira Kutlumuša, koji se nalazi u neposrednoj blizini grada, smešteni su u Kareji. Saborna crkva posvećena Uspenju Presvete Bogorodice u Kareji je najstarija crkva na planini koju je, kako predanje kaže, 335. godine podigao car Konstantin Veliki.

U Kareji se nalazi i Srpsko utočište Tipikarnica, tj. kelija Svetog Save u Kareji, koja čuva čudotvornu ikonu Majke Božije Mlekopitateljnice.

Riznice atoskih manastira poseduju srednjevekovne umetničke eksponate neprocenjive vrednosti. Njihovo najveće blago čine ikone, krstovi, svete mošti, liturgijski odeždi, hrišćanski kodeksi i drugi dokumenti, hrisovulje careva itd. Cela planina Atos sa svojim manastirima predstavlja prirodno i kulturno dobro od izuzetnog značaja, koje je 1988. godine UNESCO stavio pod svoju zaštitu.

Sveta Gora nije turističko odredište, na njoj ne postoje hoteli, a za posetu nekog od manastira potrebna je posebna dozvola (viza), koja se mora obezbediti i nekoliko meseci pre odlaska na Atos, pošto je broj posetilaca ograničen na 120 dnevno.

Za noćenje u nekom od manastirskih konaka potrebna je dozvola samih monaha. Isto tako, na Svetu Goru moguće je kročiti jedino uz pomoć brodova koji kreću iz luke u Uranopolisu i pristaju na neku od svetogorskih luka. Za one turiste koji nisu obezbedili vizu za boravak na Svetoj Gori, iz Uranopolisa postoji organizovano krstarenje oko planine, tako da putnici na brodovima mogu koristiti dvoglede za posmatranje nekog od manastira.

foto: flickr.com/pantevski

foto: flickr.com/pantevski

Manastir Hilandar, jedini srpski manastir u svetogorskoj manastirskoj zajednici, smešten je na severu Svete gore, na 2,5 km od obale Egejskog mora. Mnogi istoričari tvrde da je Hilandar jedan od najstarijih svetskih univerziteta i najstarije srpsko učilište.

Na temeljima Helandariona, starijeg manastira koji je početkom 11. veka osnovao atonski monah Georgije Helandarios, Stefan Nemanja i njegov sin Sava izgradili su 1198. godine Hilandar.

Ostaci prvobitnog Helandariona postoje i danas u manastirskom kompleksu, a čine ih kula ili pirg Svetog Đorđa i spoljni odbrambeni bedemi na južnoj i zapadnoj strani manastira. Manastirske zidine podigao je 1262. godine kralj Stefan Uroš I, a oko 1320. godine kralj Milutin je na mestu gde se nalazila stara crkva izgradio novu, danas sabornu manastirsku crkvu Vavedenja Presvete Bogorodice. Svoj najveći uspon manastir je doživeo tokom vladavine srpkog kralja i cara Dušana Silnog (vladao od 1331. do 1355. godine).

Tokom otomanske okupacije Hilandar su najviše pomagali ruski i moldavski vladari u 16. veku, kao i patrijarsi iz Pećke patrijaršije koji su živeli u 17. veku. Kada je u prvoj polovini 19. veka stvorena prva nezavisna srpska država novog veka, obnovljeni su dobri odnosi između Hilandara i države Srbije, koji traju i danas.

Hilandarsku riznicu, koja se smatra najbogatijom riznicom srpske kulture i duhovnosti, čine freske – živopisi, od kojih je najstariji izrađen u 13. veku; više od 500 ikona, među kojima su najvrednije čudotvorna ikona Bogorodica Trojeručica, koja je i najstarija, a prema predanju potiče iz 8. veka, Mozaička Bogorodica Odigitrija iz 1.200. godine, ikona Hristosa Pantokratora iz druge polovine 13, veka, ikona Vavedenja Bogorodice iz 1.320. godine, ikone svetaca Arhanđela Gavrila, jevanđeliste Mateja i jevanđeliste Luke, sve tri iz druge polovine 14. veka, i mnoge druge; jedna duborez monahinje Jefimije; vezena zavesa iz 1.400. godine na ikonostasu monahinje Jefimije, zavesa ruskog cara Ivana Groznog itd.

foto: flickr.com/Brakus Sale

foto: flickr.com/Brakus Sale

Hilandarska biblioteka  čuva brojne rukopise na srpskom i grčkom jeziku, od kojih je najstariji sačuvani, Karejski tipik, napisao Sveti Sava 1199. godine, zatim 367 povelja, uglavnom vizantijskih i srpskih vladara, više od 150 primeraka prvo-štampanih knjiga na srpskom jeziku, dokumenta iz turskog perioda, mnoštvo vredne arhivske građe, grafičke ploče koje su služile za otiskivanje bakroreza i drvoreza u 18. i 19. veku itd. Manastir Hilandar je četvrti u hijerarhijskom nizu manastira Svete gore.

izvor naslovne fotografije: flickr.com/Vagelis Gelivas

Vlasnik sadržaja ovog članka je njegov autor. Blog Živeti sa prirodom samo ugošćava kreativne autore koji žele da njihov rad dopre do većeg broja čitalaca. 
Blog Živeti sa prirodom ne polaže nikakva prava na objavljeni sadržaj. 
Ukoliko, na članak ili neki njegov deo polažete autorska prava ili ste zastupnik lica koje polaže prava na pomenuti sadržaj, a niste saglasni da se on nađe na našem blogu, molimo vas da nas obavestite o tome kako bi ovakav sadržaj bio uklonjen u najkraćem roku.

Pročitajte i ovo...

Komentariši

Vaša email adresa neće biti objavljivana.